LANEKO ARRISKUen
kudeaketarako etengabeko zikloa

ARRISKU PSIKOSOZIALAK

El ciclo continuo de la gestión de LANEKO ARRISKUEN

Arrisku psikosozialak haien hautematearen arabera definitzen dira: ezin dira ebaluatu langile bakoitzak berak bizi duenaren berri ematen ez badu, lan-egoera nola sentitzen duen esaten ez badu.

Arrisku hauek bi sail hauetan ezarritakoaren arabera sailkatuko ditugu:
Lanaren antolaketa (Karasek et al.)
• Lan-karga, denboren presioa
• Lanaren gaineko kontrola: gaitasunak aplikatzea, autonomiaren gabezia, parte-hartzerik eza
• Laguntza sozialaren gabezia: hierarkikoa, lankideen artekoa
• Konpentsazioak (Siegrist et al.)
   - Gora jotzeko aukerak
   - Lanaren programazioa
   - Eginkizunen definizioa
   - Zereginak egiteko beharrezkoak diren baliabideak eskura izatea
   - Soldata
   - Egonkortasuna enpleguan...

Pertsonen arteko harremanak
• Indarkeria lanean
   - Jazarpen morala
   - Sexu-jazarpena eta sexuagatiko jazarpena
   - Erasoak (barnekoak eta kanpokoak)
   - Tratu txarra
   - Diskriminazioa arrazoi kulturalengatik, jatorri geografikoko arrazoiengatik, sexuagatik, adinagatik, sexu-aukeragatik...
• Gatazka luzatua

Gogoratu!!
Langileek eta haien ordezkariek parte hartu behar dute edozein arriskuren kudeaketaren zikloko fase bakoitzean. Hartara, parte-hartze hori arrisku psikosozialetan anitzez ere garrantzitsuagoa da arrisku horiek osagai subjektibo, kolektibo edo banakako ordezkaezina dutelako.

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

1. Arriskuak identifikatzea

sample-image Berriki arte arrisku horiek berritzat edo emergentetzat hartu izan dira. Gaur egun ia lan-jarduera gehienetan daude arriskuak, eta lan-harreman berriek iragartzen digute gero eta gehiago izanen direla. Arrisku horiek saihesteko aurreikusi eta identifikatzea: horixe da enpresen gaur egungo beharra, askotariko kalteak eta haiekin lotutako kostuak saihestu nahi badira.

Peril psikosozialak hautemateko, informazioa hemendik hartuko dugu:

Dokumentazioan

Enpresaren datu orokorrak: organigrama, ordutegi-sistema, soldatak, gora jotzeko prozedura, etab. 

Plantillako langileen ezaugarriak: sexua, adina, antzinatasuna enpresan eta lanpostuan, etab. 

Lanpostuen definizioa eta deskribapen xehakatuak, egiten diren benetako lan eta egitekoak erakusten dituztenak, eskuragarri dauden baliabideak, etab. 

Langileak kudeatzeko datuak eskura izatea: absentismoa, langileen txandaketa, postuz aldatzeko eskaerak, zehapenak, etab.

Enpresa batzordearen, segurtasun eta osasun batzordearen, prebentzio zerbitzuaren eta abarren aktak eta txostenak.

Arrisku psikosozialen ebaluazioa ez diren bestelako azterlanen emaitzak, enpresan daudenenak: plantillakoen gogobetetzea, lan giroarena...

Arrisku psikosozialen ataria

Behaketa

Behaketa-metodoa tresna mugatua da gai psikosozialean, arriskua langile bakoitzak desberdin hautematen baitu.

Kontsulta

Bileren bitartez langile guztiei kontsulta egitea talde homogeneoekin, lan-kargen gaineko galdera-zerrendekin, parte hartzeko prozedurak, autonomia-maila, burutzekin eta lankideekin balizko harreman-arazoak... Egiaztapen-zerrendak erabil daitezke, hala nola LNErena (2013)

Osasuna zaintzea

Osasunaren zainketaren emaitzak kontuan hartzea; maizko bajak eta/edo baja luzeak zenbait postutan, erasoengatiko istripuak, osasun mentaleko galde-sorten emaitzak (GHQ), hipertentsio arteriala, jokabide ez-osasuntsuen maiztasuna edo kasuak...

Video. ¿Qué es la vigilancia de la salud en el trabajo?

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

2. Arriskuak ezabatzea

sample-image Ebaluatu baino lehenago, ahalegindu behar da aurretik identifikatutako perilak ezabatzen edo arriskuak ahalik eta gehien murrizteko prebentzio-neurriak gauzatzen, izan ere arrisku horiek dira benetako helburuak. Ahaleginduko gara harago joaten eta peril berririk ez sortzen eta, orobat, nahi gabeko ondorioei aurrea hartu eta haiek murrizten.

Antolaketari dagokionez:

• Lan sobera, lanaldi luzeegiak edo soma-lana saihestea; absentziak ordezkatzea, eraginkorra bada.
• Behar adina langile izatea, ez inor behartzea epe estuegietan lanak egitera.
• Lana programatzea erritmoaz, zereginen ordenaz, pausaldiez eta metodoez den bezainbatean.
• Lehentasunak markatzea.
• Enpleguko egonkortasuna bultzatzea.
• Aparteko orduak murriztea, ahalik eta gehien.
• Erraztea lanaren eta familiaren bateratzea.
• Plantillako langileen sustapen profesionalerako programak ezartzea.
• Komunikazio-sistema gardenak ezartzea, bi norabidetan, bereziki antolaketa arloko aldaketak daudenean.

Harremanetako arriskuei dagokienez:

• Eginkizun eta egitekoak definitzea, lehentasun-irizpideekin eta ardurekin.
• Langileriaren kudeaketan murgildutako gainbegiratzaileak eta langileak gaitzea.
Berdintasun plana
• Etsaitasunezko jokabideen praktiken kontrako zuzendaritzaren adierazpena

• Gatazkak ebazteko protokoloak gaitzea
• Kanpoko zein barneko indarkeriaren aurrean prebentzio-politika garatzea(1), enpresaren plantillako langileei eta zerbitzuen erabiltzaileei zuzendua: kasuen erregistroa eta ikerketa, nola jardun indarkeria dagoenean...

Informazio gehiago, hemen:

Arrisku psikosozialen prebentziorako gida, prebentzioko delegatuari zuzendutakoa (OSALAN, 2014):.
Oinarrizko irizpideen gidaliburua, barneko.

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

3. Arriskuaren ebaluazioa

sample-image Arriskuak ebaluatzea prozesu bat da, haren magnitudea zenbatestera bideratua. Horretarako, beharrezkoa den informazioa eskuratu beharko da prebentzio-neurriak hartzearen gainean eta, hala bada, hartu beharreko neurri motaren gainean erabaki egokia hartzeko moduan egoteko(2).

Arrisku psikosozialen ebaluazioan sartuko dira lanaren antolaketa eta pertsonen arteko harremanak. Halaber, berariazko arriskuaren faktorerako egin daiteke. Adibidez: gaueko lana, jazarpen psikologikoa lanean...

Metodoa hautatzea:
identifikazio/ebaluazioko metodo kuantitatibo eta kualitatiboak konbinatzea gomendatzen da.

Metodologia kuantitatiboa(3):

• Galde-sorta baliozkoak eta fidagarriak. Gehien erabilitako metodo aplikagarriak dira CoPsoQ-istas21 metodoa (bertsio laburra eta bertsio ertaina) eta F-Psico metodoa. Plantillako langileetako 60ri gutxienez egin behar zaie inkesta.

Metodologia kualitatiboa(4):

• Erabilgarrienak taldeko elkarrizketak eta teknikak dira. Badira beste batzuk, hala nola Delphi teknika, informatzaile gakoak, forum komunitarioa.... Horiek guztiak erabil daitezke (ikus soziologia arloan ikertzeko metodoen gaineko berariazko argitalpenak).

Esku-hartze psikosozialen printzipioak laneko arriskuen prebentzioan NOPLOI

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

4. Arriskuak lehenestea

sample-image Oso minoritarioak badira ere, berehala zuzendu beharreko jazarpen moral eta sexualeko egoerak, ondorio larriak izan ditzaketelako.

• Lehentasuna emanen zaie ondorio larriagoak, hala nola jazarpen morala eta jazarpen sexuala, izan ditzaketen arriskuei edo langile kopuru handiari eragiten diotenei, hala nola enplegu-prekarietatea, lan-gainkarga, konpentsazio egokien gabezia...
• Lehentasuneko arriskuak langileekin eta haien ordezkariekin adostu behar dira.
Lehentasunak ezartzean, ezin da ahaztu kontuan izan behar direla atal honetan sartutako arrisku psikosozialak eta, horiez gainera, arrisku guztiak (baita fisikoak, kimikoak, biologikoak, ergonomikoak eta psikosozialak ere).

Gogoratu!!

Kontuan izan behar da lanaren antolaketa txarrak eraginak izan ditzakeela bihotz-hodietako osasunean edo osasun mentalean eta, horretaz gainera, lanean istripua edo nahasmendu muskulu-eskeletikoak izateko aukera handiagoa dela.

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

5. Programazioa

(Araudian Plangintza deiturikoa)

sample-image Programazioa proiektu bat egiteko beharrezkoak diren ekintzen ideazio eta ordenazioa da. Horretarako beharrezkoa da helburuak ezartzea, haiek lortzeko neurriak zehaztea, ekintza horiek burutzeko arduradunak izendatzea, epeak ezartzea eta beharrezko baliabideez hornitzea.

Helburuak

Zehatzak, operatiboak eta egingarriak izan behar dute. 

Adierazle eta helburuen adibideak.

Estresaturik daudela dioten langileen % 25 murriztea, urtean aparteko orduak % 10 murriztea, ikertzen diren eraso-kasuen ikerketa bikoiztea...

 

Neurriak

Kasu bakoitzerako askotariko soluzio zehatzak bilatzea.

• Prebentzio-neurriak jatorrian lehenestea. Esaterako, enpleguaren desegonkortasunari ekitea, parte hartzeko politika proaktiboak ezartzea, begikotasuna, konfiantza eta tratu ona praktikatzea.
• Neurri kolektiboak lehenestea, eta langile bakoitzari bakarka bideraturiko ekintzekin osatzea.
  - Lana programatzea.
  - Lan karga handiagoko une edo garaietan zenbait lanpostutan langile gehiago jartzea.
  - Laneko gaueko txandarik behar bada, haietan sartzea aukeran uztea 50 urtetik gorakoei.

 

  - Langileei aski autonomia ematea haien egitekoak antolatu behar direnean.
- Egiteko monotonoak ahalik eta gehien murriztea: lanpostuen txandaketa, egitekoen dibertsifikazioa, etab.
- Arrisku psikosozialen esposiziopean dauden langileen osasuna berariaz zaintzeko protokoloak ezartzea.

Arduradunak

Arduradunak zehaztuko dira programatutako neurriak burutzeko eta haiek betetzen direnetz jarraitzeko.
Adibidez:

Zuzendaritza:
pertsonen arteko tratu onerako zuzendaritzak konpromisoa hartu, onartu eta hedatzea, aniztasunaren integrazio-programak ezartzea, etab.
Langileak:
lan-kargari lotutako arrisku psikosozialak kontuan izatea plantillako langileen bolumena ezarri behar denean. Promozio ekitatiborako prozedura ezartzea. Laneko indarkeria-kasuetarako ikerketa batzordeak ezartzea. Arrisku psikosozialen eta prebentzio-neurrien eta abarren gaineko edukien prestakuntza / informazio orokorreko programan txertatzea.
Arduradunak:

langileei laguntza ematea lanean. Unitateetako arduradunei prestakuntza ematea, tratu ona aplikatu eta heda dezaten, eta haien erabakietan justizia- eta partaidetza-irizpideak txerta ditzaten.

Langileak:
zurrumurruen hedapenik ez onartzea, estigmatizazioak baztertzea, aniztasunaren integrazioa, elkartasuna praktikatzea, lana egiteko elkarri laguntzea, etab.

 

Egutegia

Neurriak (prestakuntza, parte-hartzerako bilerak, iradokizun-postontzia...) burutzeko epeak ezartzea.

Gai horiek lantzeko denbora ezartzea asteko lanaldian.

Baliabideak

Prestakuntzarako, langile gehiago kontratatzeko, promozio-planetarako... baliabide ekonomiko gehiago aurreikustea.

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

6. Neurriak aplikatzea

sample-image Prebentzio-plangintzaren barnean aldian aldiko jarraipen eta kontrolerako neurriak sartuko dira.

Programazioa bete nahi bada, ezarritako neurriak monitorizatu beharko dira.

• Aldian-aldian bilerak eginen dira, programatutako neurriak zenbateraino aplikatu diren gainbegiratzeko.
• Neurri horiek aplikatzeko ardura dutenei aplikazioaren gaineko aldian aldiko txostenak eskatuko zaizkie.
• Enpresaren zuzendaritzak informazioa zentralizatuko du, zuzenean edo beste norbaiten bitartez.

Gogoratu!!

Ikusten badugu prebentzio-jarduerak desegokiak izan daitezkeela, arrisku hori berriz ebaluatu beharko da, hura modu egokian kontrolatzeko beharrezkoa den informazioa eskura izateko.
Prebentzio-neurriak gauzatzea langile bakoitzaren jardueren artean txertatu behar da, edozein izanik ere enpresan duen hierarkia-maila.

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

7. Programazioaren edo planifikazioaren eraginkortasuna ebaluatzea

sample-image

Eraginkortasun-adierazleak biltzea:

• Hasierako egoera eta gaur egun dagoena konparatzea, urteko programa aplikatu ondoren.
• Plantillako langileek arrisku psikosozialen gainean zer uste duten jakitea.
• Absentismoaren bilakaera.

• Egindako jardueren balantzea, aurretik diseinatutakoekin alderaturik.
• Arrisku psikosozialen ebaluazio berri bat egitea egokia denetz erabakitzea, dela enpresa osoan, dela esku-hartze prebentiboa ezartzeari lehentasuna eman nahi zaion unitate edo puntu zehatzetan, dela...

LANEKO ARRISKUen kudeaketarako etengabeko zikloa / ARRISKU PSIKOSOZIALAK

Oharrak

(1) Enpresaren zuzendaritzak modu agerian gaitzetsi behar ditu jazarpen, bazterkeria eta indarkeria modu oro plantillako langileen artean edo enpresarekin harremana duten hirugarren pertsonen artean. itzuli
(2) 39/1997 EDaren 3.1 art.. Hitzez hitzekoa ez den aipamena. itzuli
(3) Metodologia honek erreferentzia egiten dio gertakari baten kopurua zehazteko erabiltzen diren metodo edo tekniken multzoari.itzuli
(4) Gertakari bat ulergarri eginen duten metodo eto tekniken multzoa; berariazko arriskuen ezagutzan sakontzen dute. itzuli
Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua
Landaben industrialdea, E Kalea . 31012 Iruña . Telefonoa: 848 42 34 40 . ssl.ispln@navarra.es . Lege abisua